15/1/2009 - NÃœFUS , Nüfus sayımı yapılmasının nedenleri, Türkiye’de bö

NÜFUS  

Tanımı : sınırları belli bir alanda yaÅŸayan insan sayısına nüfus denilmektedir.Ülkelerin nüfus sayıları nüfus sayımları yolu ile bulunmaktadır. Bu sayımının yapılma yöntemi ülkelere göre deÄŸiÅŸmektedir. Cumhuriyetin ilk yıllarından beri belli bir günde sokaÄŸa çıkma yasağı uygulanarak ülkemizde nüfus sayımı yapılmaktadır.

Nüfus sayımı yapılmasının nedenleri :

a)      Ülkenin toplam nüfus sayısını öÄŸrenmek

b)      KiÅŸi başına düÅŸen milli geliri tespit etmek

c)      Çalışan nüfusun iÅŸ kollarına göre dağılımını tespit etmek

d)      Ülkedeki kadı-erkek nüfus dağılımını tespit etmek

e)      Potansiyel asker sayısını tespit etmek

f)        Nüfusun ülke içindeki dağılımını tespit etmek

g)      Nüfusun yaÅŸ guruplarına göre dağılımını tespit etmek

h)      Nüfusun eÄŸitim durumunu tespit etmek

i)        Ekonomik yatırımları için veri tespit etmek

Türkiye’de bölgelerin nüfusu sayısına göre sıralaması

      1) Marmara bölgesi

      2) Ä°ç Anadolu bölgesi

      3) Ege Bölgesi

      4) Akdeniz Bölgesi

      5) Karadeniz Bölgesi

      6) GüneydoÄŸu Anadolu Bölgesi

      7) DoÄŸu Anadolu Bölgesi

NÜFUS ARTIÅžI

     Nüfus sayısının bir yıl içinde göstermiÅŸ olduÄŸu farka yıllık nüfus artışı denir.Nüfus artışı Yüzde ( 5 ) veya binde (%o) olarak ifade edilir.  Yıllık nüfus artışı iki bölüme ayrılmaktadır :

1) DoÄŸal Nüfus artışı : Bir yıl içerisinde doÄŸan nüfus ile ölen nüfus arasında oluÅŸan farka doÄŸal nüfus artışı denilmektedir. DoÄŸal nüfusu artışının ülkemizde en yüksek olduÄŸu bölgeler DoÄŸu Anadolu bölgesi ve GüneydoÄŸu Anadolu bölgeleridir.

2004 Yılı Canlı DoÄŸum Yapan Kadınların YaÅŸ gruplarına göre dağılımı

Kaynak: Nüfus ve VatandaÅŸlık Ä°ÅŸleri Genel MüdürlüÄŸü

2) Yıllık nüfus artışı : Nüfusun yıl içinde göçlerle birlikte göstermiÅŸ olduÄŸu farka yıllık nüfus artışı denilmektedir. Türkiye’de yıllık nüfusu artış oranının en yüksek olduÄŸu bölge Marmara bölgesidir. Kıtalara göre nüfus artış oranı ÅŸu ÅŸekildedir ;

a)      Afrika Kıtası :                         %o 29

b)      Asya Kıtası :                          %o 20

c)      Amerika Kıtası :                     %o 19

d)      Avrupa Kıtası :                       %o 4

e)      Avustralya Kıtası :                  %o 15

f)        Dünya ortalaması :                %o17

     Nüfus artış oranı yukarıdaki sıralamadan da anlaşılacağı üzere kıtalara ülkeler hatta ülke içinde kırsal ve kentsel alanlara göre deÄŸiÅŸmektedir.Sanayi bakımından geliÅŸmemiÅŸ ülkelerde doÄŸal nüfus atış oranı yüksektir. Ancak artan nüfusa göre iÅŸ olanakları az olduÄŸu için göç fazladır. Sanayi bakımından  geliÅŸmiÅŸ ülkelerde ise doÄŸal nüfus artış oranı az ; ancak ülkeye çalışmak amacıyla gelen nüfus sayısı fazladır.

     Ülkemizde nüfus artış hızı fazladır.Ölüm oranı yüksek olmasına raÄŸmen doÄŸum oranının fazla olması nüfusun artmasında önemli bir etkendir. Ayrıca son yıllarda ülkemizde tıp alanında görülen geliÅŸmelere baÄŸlı olarak ölüm oranlarında bir azalma görülmektedir. Türkiye’de doÄŸu bölgelerde ve kırsal alanlarda doÄŸum oranı fazladır.

Ülkemizde doÄŸum oranının fazla olmasında etkili olan belli baÅŸlı etkenler ÅŸunlardır ;

a)      DoÄŸum kontrol yöntemlerinin geliÅŸmemesi

b)      Aile planlamamasının uygulanmaması

c)      Çok çocuklu ailelerin makbul görmesi

d)      Ailelerde erken çocuk isteÄŸinin fazla olması

e)      Kırsal alanlarda dini etkilerin fazla olması

Hızlı nüfus artışının yarattığı sorunlar ÅŸunlardır :

a)      Tüketici durumda olan çocuk yaÅŸtaki nüfus sayısı artar

b)      Ülkede kiÅŸi başına düÅŸen milli gelir azalır

c)      Ülkede ekonomik kalkınma hızı azalır

d)      Kırsal kesimden kentlere doÄŸru olan göç artar

e)      Ä°nsanların temel gereksinimleri karşılanamaz

f)        Kentlerde iÅŸsizlik sorunlar artar

g)      SaÄŸlıksız yapılaÅŸma görülür (gecekondulaÅŸma )

h)      Tarım alanları miras yolu ile küçülmeye baÅŸlar

i)        Çevre sorunlar artar

j)        Toprak erozyonu hızlanır

k)      Çevre sorunları artar

l)        DoÄŸal kaynaklar hızla azalmaya baÅŸlar

Nüfus artışının olumlu sonuçlar ;

a)      Ülke savunması için potansiyel asker sayısı artar

b)      Yapılacak ekonomik yatırımlar için genç nüfus sayısı fazladır

c)      Ä°ÅŸgücü sayısı fazladır.

GÖÇLER

Tanımı : Nüfusun daimi yada geçici olarak yer deÄŸiÅŸtirmesine göç adı verilir. Göçlerin belli baÅŸlı nedenleri ÅŸunlardır.

1)  DoÄŸal yıkımlarla oluÅŸan göçler : deprem , kuraklık, heyelan ve çığ gibi doÄŸal afetlerle oluÅŸan göçlerdir. ÖrneÄŸin 17 AÄŸustos 1999 depreminden sonra Sakarya , Yalova ve Kocaeli gibi illerden diÄŸer illere doÄŸru olan göçlerdir.

2) Sosyal ve siyasi nedenlerle oluÅŸan göçlerdir :  SavaÅŸlar , iÅŸgaller , ihtilaller ve dini nedenlerle oluÅŸan göçlerdir. ÖrneÄŸin islamiyetin ilk yıllarında müslümanların Mekke’den Medine’ye doÄŸru göç etmek zorunda olmaları .

3)  Ekonomik nedenlerle oluÅŸan göçler : ekonomik geliÅŸmenin az olduÄŸu bölgelerden , iÅŸ olanaklarının fazla olduÄŸu bölgelere  doÄŸru olan göçlerdir. Günümüzde göçlerin en önemli nedenidir. Türkiye’de Marmara ve Ege Bölgesine doÄŸru doÄŸu bölgelerinden yapılan göçlerdir.

Göç çeÅŸitleri

1)  Ä°ÅŸ gücü göçü : Çalışmak amacıyla baÅŸka yerlere doÄŸru yapılan göçlerdir.

2)  Mevsimlik göç : tarımda,turizmde veya hayvancılıkta çalışmak amacıyla yapılan     

      göçlerdir.

3)  Beyin göçü : Bir ülkedeki eÄŸitimli insanların baÅŸka ülkelere gitmeleri

Göçler yapıldığı yere göre gruplandırılması

1. Ä°ç göç :

     Bir ülkenin sınırları içerisinde yapılan göçlerdir. Bu tür deÄŸiÅŸmelerde ülke nüfusuunda bir deÄŸiÅŸiklik söz konusu deÄŸildir. Ä°ç göçe baÄŸlı olarak sadece göç alan yerlerin nüfusunda artma , göç veren yerlerin nüfusunda bir azalma görülmektedir.  Ä°ç göçe neden olan belli baÅŸlı etkenler ÅŸunlardır ;

a)      Kırsal kesimlerde doÄŸum oranının fazla olması

b)      Kırsal kesimlerde iÅŸsizli oranının fazla olması

c)      Tarımda makineleÅŸmenin artması

d)      Miras yolu ile tarım topraklarının küçük parçalara ayrılması

e)      Kan davası, zorla evlendirme gibi sosyal nedenlerin varlığı

2. Dış göç :

     Bir ülkeden baÅŸka bir ülkeye doÄŸru yapılan göçlerdir. Dış göçler çeÅŸitli gruplara ayrılmaktadır .

a)      Zorunlu göçler : savaÅŸ ihtilal gibi nedenlerle olan göçlerdir.

b)      Mübadele : bir anlaÅŸma esaslarına dayanarak yapılan nüfus deÄŸiÅŸimidir.

c)      Ä°ÅŸgücü göçleri : bir ülkeden baÅŸka bir ülkeye çalışmak amacıyla yapılan göçlerdir.

d)      Beyin göçü :  bilim adamlarının kendi ülkelerinden baÅŸka ülkelere  çalışmak amacıyla yaptıkları göçlerdir.

NÜFUSUN DAÄžILIÅžI :

     Dünyanın her yerinde nüfus daÄŸlımı aynı deÄŸildir. Bu dağılımda etkili olan belli baÅŸlı etkenler ÅŸunlardır : iklim , bitki örtüsü, yerÅŸekilleri, tarımsal koÅŸullar , endüstri, madenler, ulaşım koÅŸullar ve  ticaret gibi doÄŸal ve beÅŸeri koÅŸulların etkisi vardır .

     Nüfusun dağılışında yerÅŸekilleri ve iklim koÅŸullarının belirleyici olduÄŸu ülkeler sanayi bakımından geri kalmış ülkelerdir. GeliÅŸmiÅŸ ülkelerde ise nüfus ülke içinde daha dengeli bir ÅŸekilde dağılmaktadır.

     Dünyada sık nüfuslanmış yerler :

      Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaÅŸama koÅŸullarının bulunduÄŸu ılıman iklim kuÅŸağında toplanmıştır.

Muson asyası : Asya kıtasının güney ve güneydoÄŸusundaki ülkeleri kapsayan bu bölgede bol yağışlı iklim nedeniyle pirinç ve çay tarımı önem taşır. Dünyanın kalabalık ülkeleri olan Çin Halk Cumhuriyeti ve Hindistan bu bölgede bulunmaktadır.

Avrupa : Madencilik , endüstri ve ticaretin çok geliÅŸtiÄŸi Avrupa kıtasının tamamına yakın bir bölümü sık nüfuslanmıştır.

Japonya ve Kuzey Amerika’nın doÄŸu kıyıları : SanayileÅŸmenin ve kısmen madenciliÄŸin etkisi ile nüfuslanmıştır.

Akarsu havzaları :  Tarım koÅŸullarının elveriÅŸli olduÄŸu Ganj, Ä°ndus,Fırat ve Nil gibi akarsu havzaları sık nüfuslanmıştır.

Seyrek nüfuslanmış alanlar :

     Ä°klim koÅŸullarının olumsuzluÄŸuna baÄŸlı olarak nüfusun az olduÄŸu tenha yerlerdir.

SoÄŸuk bölgeler : Kuzey kutup dairesi içinde bulunan Grönland , Alaska , Kanada’nın Kuzeyi , Ä°skandanav Yarımadası ve Sibirya’nın kuzey bölgeleri düÅŸük sıcaklık nedeni ile seyrek nüfuslanmıştır.

Sıcak ve nemli Ekvatoral bölge : Tropikal kuÅŸakta  Amazon , Kongo havzaları gibi alçak yerler yüksek sıcaklık, aşırı nemlilik sık ormanlar ve geniÅŸ alanları kaplayan bataklıklar nedeni ile az nüfuslanmıştır. Bu bölgede nüfus iklim koÅŸullarının elveriÅŸli olduÄŸu yüksek kesimlerde toplanmıştır.

Nüfuslanmamış yerler:

     Ä°klim ve zemin koÅŸulları nedeni ile insanların yerleÅŸmesine uygun olmayan yerlerdir.

Kutup bölgeleri :Güney kutup bölgesinde bulunan Antartika kıtası 14 milyon km² geniÅŸliktedir. Kalın buzlarla kaplı olduÄŸu için  nüfuslanmamıştır.

Bataklıklar : Bataklık, yağış miktarının fazlalığı nedeni ile toprağın çok ıslak olduÄŸu yer yer suların yüzeyde biriktiÄŸi yerlerdir. YerleÅŸmeyi ve ekonomik faaliyetleri sınırlandırdıkları için az nüfuslanmıştır.

Çöller : Dönenceler çevresindeki  Meksika, Büyük sahra , Arabistan , Kalahari, Avustralya çölleri ile Asya’nın iç kesimlerindeki Ä°ran i Kızılkum,Karakum, Taklamakan , ve Gobi çölleri insanların yaÅŸamasına ve  yerleÅŸmesine  uygun deÄŸildir. Bu yerlerde ancak vaha adı verilen sulak yerlerde azda olsa bir nüfus artışı görülmektedir.

NÜFUS YOÄžUNLUÄžU

      Belli  bir alanda yaÅŸayan nüfusun o alana oranıdır. Ülkenin geniÅŸliÄŸi ve toplam nüfusu hakkında bilgi verir. Nüfus yoÄŸunluÄŸu üç ÅŸekilde ifade edilmektedir ;

1. Aritmetik Nüfus YoÄŸunluÄŸu :

     Bir ülkenin veya bölgenin toplam nüfusunun yüzölçümüne bölünmesiyle elde edilen nüfus yoÄŸunluÄŸudur.

Aritmetik nüfus yoÄŸunluÄŸu : toplam nüfus / yüzölçümü

     Aritmetik nüfus yoÄŸunluÄŸu ülkenin geliÅŸmiÅŸlik durumu , nüfuslanma özelliÄŸini ifade etme. Sadece ülkenin yüzölçümü  hakkında bilgi verir. Bölgelerin alanlarına göre aritmetik nüfus yoÄŸunluÄŸu deÄŸiÅŸir. Türkiye’de nüfus yoÄŸunluÄŸunun en fazla olduÄŸu bölge Marmara en az olduÄŸu bölge ise DoÄŸu Anadolu Bölgesidir .

2. Tarımsal Nüfus YoÄŸunluÄŸu :

     Bir ülkede tarımla geçinen nüfusun toplam tarım alanlarına bölünmesiyle elde edilen nüfus yoÄŸunludur.

Tarımsal nüfus yoÄŸunluÄŸu : çiftçi sayısı / tarım alanları    ÅŸeklinde bir formülle hesaplanır.

DaÄŸlık ve engebelik alanlarda tarım alanları azalacağı için tarımsal nüfus yoÄŸunluÄŸu artar.

3. Fizyolojik Nüfus YoÄŸunluÄŸu :

     Bir ülkede toplam nüfusun tarım alanlarının yüzölçümüne bölünmesiyle elde edilen nüfus yoÄŸunludur.

Fizyolojik nüfus yoÄŸunluÄŸu : toplam nüfus / tarım alanları

TÜRKÄ°YE NÜFUSUNUN ÖZELLÄ°KLERÄ°

     Bir ülkede fazla olmasından ziyade nüfusun genel nitelikleri açısından kaliteli olması daha büyük önem taşımaktadır. Ülkelerin nüfus yapısının özellikleri geliÅŸmiÅŸlik düzeylerine göre deÄŸiÅŸmektedir.